Akıllı Sözleşme Nedir?

İçindekiler

Akıllı Sözleşmeler, bir sözleşmenin icrasını veya müzakeresini uygulamak veya onaylamak, dijital olarak kolaylaştırmak için tasarlanmış bilgisayar protokolüdür. Akıllı sözleşmeler, üçüncü tarafa ihtiyaç duymadan işlemlerin güvenilir şekilde icra edilmesini sağlar.

Akıllı sözleşmelerde kuralların icrası durumunda işlemler otomatik olarak uygulanıyor. Bu aslında Merkezi Olmayan Otomasyonun (DAO) sade şeklidir.

“Akıllı sözleşme, bir sözleşmenin şartlarını yerine getiren bilgisayarlaştırılmış işlem protokolüdür.” 1994, Nick Szabo.

 Bu cümlenin ve Akıllı Sözleşme fikrinin mimarı, bilgisayar mühendisi, kriptolog ve öğretim görevlisi olan Nick Szabo’a aittir.

Aslında akıllı sözleşmeler uzun zamandır bilinen bir kavramdı. Bitcoin Blockchain'i de Script adı verilen bir akıllı sözleşme diline sahip, sadece fark şu ki bitcoin ağı daha çok değer transferine odaklandı. Ethereum yazımızda da belirttiğimiz gibi Vitalik blockchaini sadece para transferi için değil daha fazlası için kullanmak istiyordu.

Akıllı sözleşmeler size paranızı, mülkünüzü, hisselerinizi ya da herhangi değerli şeylerinizi şeffaf olarak aracıya ihtiyaç duymadan değiştirmenize yardımcı oluyor. 

Akıllı sözleşmeleri bir örnekle ele alalım. Geleneksel olarak, bir avukata ya da notere gidiyorsunuz, ücret ödüyor ve belgeniz gelene kadar bekliyorsunuz. Akıllı sözleşmelerde ise, işlemler otomatik olarak gerçekleşiyor. Dahası, bir anlaşma kapsamında akıllı sözleşmeler geleneksel sözleşmeler gibi  sadece kuralları ve cezaları belirlemez, aynı zamanda bu yükümlülükleri de otomatik olarak uygular.

Akıllı sözleşmelerin Ethereum Blockchain'inde kodlanması ve çalıştırılması onları merkeziyetten uzak ve değişmez kılıyor.

Bir akıllı sözleşme aşağıdaki özelliklere sahiptir:

  • kendi kendine icra edilen,

  • sabit/değişmez,

  • kendi kendine onaylanan,

  • otomatik icra edilen,

  • tasarruflu,

  • üçüncü tarafları ve emanetçi ajansları ortadan kaldıran.

 Ethereum’da Akıllı Sözleşmeler Nasıl Çalışıyor?

Geliştiriciler (developer) Ethereum’un kendi programlama dili olan Solidity kullanarak akıllı sözleşmeler kodluyor.

Bu sözleşmeler, taraflar arasında ürün değişikliği ya da belirli şartlar uygulandığında para transferi gibi farklı şekillerde kodlanabilir. 

Kod yazıldıktan sonra, sözleşmelerdeki işlemleri okuyan ve gerçekleştiren sisteme, yani Ethereum Sanal Makinesine (EVM- Ethereum Virtual Machine)  yüklenir. EVM’e yüklendikten sonra düğümler kötü niyetli davranışları engellemek için akıllı sözleşmelerin şartları icra olunuyor mu diye kontrol ederler.

Ethereum sözleşmesi dijital varlıkla (ether) çalışır, iki veya daha fazla taraflarla gerçekleştirilir. Sözleşme başarılı şekilde yürürlüğe girdiğinde, bu dijital paralar kodlanmış mantık çerçevesinde dağıtılır veya tekrar dağıtımı yapılır. Bunu bir örnekle ele alalım.

Örneğin, Ali isimli bir yazar buldunuz ve blogunuzda makale yazması için 50 dolar ödeyeceksiniz, bir akıllı sözleşme kodlayarak şartları giriyorsunuz, teslim tarihi, makalenin en az kaç kelime olacağı, konusu v.s. Şimdi Ali makaleyi tamamlayıp onay için size gönderdiğinde blockchain Ali şartları yerine getirdi mi diye kontrol ederek değerlendirici rolünü üstleniyor.

Eğer şartlar doğru şekilde icra edildiyse sözleşme anında yürürlüğe girer ve 50 dolar karşılığı ne kadar ether yaparsa Ali'nin hesabına gönderilecektir.

Ama diyelim ki, şartlardan bazıları siz veya Ali tarafından karşılanmadı. O zaman ortaya çıkan çıkar çatışmasını çözmek için blokzincirin akıllı sözleşmesi devreye girer.

Neden Akıllı Sözleşmelere Güvenelim?

Başlatılan her kodun ve işlemin tarihi blokzincir üzerinde depolanır, istediğiniz zaman kontrol ederek bunu doğrulayabilirsiniz. Hatta yukarıdaki akıllı sözleşme örneğinde de, siz Ali’yi kandıramazsınız çünkü eğer Ali ona verilen işi doğru şekilde yaptıysa blockchain bunu doğrulayacak ve sisteme ekleyecektir. Siz de dahil herkesin blokzinciri denetlenebilir. Bu yüzden, blokzincir tarafları dolandırıcılıktan korur ve herhangi çatışma olduğunda çözer.

Tüm bunlar Ethereum Akıllı Sözleşmelerine güvenmeniz için güçlü nedenlerdir.

Kaynaklar:

https://coinsutra.com/smart-contracts/

https://blockgeeks.com/guides/smart-contracts/

https://blockchainhub.net/smart-contracts/

bfmedia/data

BTC $ 7231
XRP $ 0.22189
ETC $ 3.79314
ETH $ 145.642
ADA $ 0.03643
LTC $ 44.288
USDT $ 1.0008
TRX $ 0.0142