Dr. Atahan Çelebi görseli

Kripto Paranın İçsel Değerine Romantik Bir Bakış Açısı

Dr. Atahan Çelebi kripto paralara yatırım yapanların biçtiği psikolojik değeri yaratan süreci anlattı.

Dr. Atahan Çelebi TC İstanbul Kültür Üniversitesinde Öğretim Görevlisi olarak çalışıyor.

Kripto paralar, Bitcoin öncülüğünde günlük hayatta giderek daha fazla tartışılır hale geldi. İşlem hacmi ve piyasa büyüklüğü itibariyle henüz geleneksel finansal enstrümanlara rakip olmamakla birlikte, geride kalan birkaç yıl içerisinde “spekülatif balon” sıfatından, “güvenli liman” tanımına giden yolculuğu anlamak için kripto paralara yatırım yapanların biçtiği psikolojik değeri yaratan süreci tartışacağız.

Ekonomide itici güçlerin değişimi

Dünyada ticaret ve üretimin bin yıllık gelişimine baktığımızda katma değeri yaratan ana faktörün zaman içerisinde emekten fiziki sermayeye ve son elli yılda da belirgin olarak teknolojiye kaydığını gözlemleyebiliriz.  Piyasa değerleri cinsinden küresel ekonominin en büyük şirketleri sıralaması söz konusu değişimin kanıtı niteliğindeler. Sanayi itişli ekonomiden teknoloji itişli ekonomiye geçiş ile üretim yöntemleri de keskin biçimde etkilenmektedir.

Geleneksel sanayiye dayalı üretimde hammaddeye yakınlık, dağıtım kanallarının oluşturulması, uygun ortalama maliyeti sağlayacak üretim ölçeğine ulaşılması ve ürünlerin dönemselliği ön plandayken teknoloji temelli işletmelerde mekan ve zamandan bağımsız, yaratıcı yıkıma dayanan ve kazananın her şeyi almaya çalıştığı rekabet yapısı dikkat çekmektedir.  Bu nedenle teknolojiye dayanan işletmelerde eski usul “işbölümü ve uzmanlaşma” yerine “yaratıcılık ve kişisel gelişim” kavramlarına dayalı işgücü yönetimi stratejisi öncelik haline gelmiş, günümüz ekonomik büyüme modelleri de bu değişimi temel almıştır. İşgücünün deneyim ve çalışma süreleri yerine kişisel gelişim ve araştırmaya ayrılan zamanın öncelik haline gelmesi ile yakın gelecekte mesleklerden ziyade yetenekleriyle avantaj sağlamaya çalışan toplumsal yapıyı gözlemlememiz kuvvetle muhtemeldir.

Dünya bu ayrışmanın henüz ilk evrelerinde görünüyor. Ayrışmaya en hızlı adapte olan kitle kuşkusuz tüketiciler olarak karşımıza çıkıyor. Üretim cephesinde ise hem geleneksel sanayi üretimi, hem teknoloji temelli üretim ve hem de bu iki yapının bir araya geldiği ve “sanayi 4.0” olarak tanımladığımız ara formu beraber gözlemliyoruz. Süreçte şimdilik en geri kalmış gözüken taraf olan devlet ve onun bürokrasi mekanizması küresel değişimin sancılarını yaşamaya başlıyor.

Kripto paraya güvenin 3 öznesi

Tüketiciler, üreticiler ve devletin bahsettiğimiz bu pozisyonu bizim kripto paraların içsel değerine ilişkin değerlendirmelerimizde önemli yer tutuyor. Kripto paraların değerlerinin oluşmasında arz-talep koşullarının birincil derecede öneme sahip olması, bir başka deyişle fiyat üzerinde etkili olabilecek merkez bankası gibi genel bir otoritenin veya regülatörlerin var olmaması piyasa katılımcılarının kripto paralara yüklediği anlamı çok önemli hale getiriyor.

Tükeci cephesinden süreci yorumladığımızda bir yandan teknoloji temelli tüketime yapılan harcamaların bireysel bütçelerde artan payı, diğer yandan teknoloji temelli üretim sürecinde yer alan birimlerin değişen vizyonu bir araya geldiğinde, mevcut yaşam süresinin büyük kısmı bu süreç içerisinde gerçekleşen bireylerin (bu kitle şu an 15 – 40 yaş aralığında)blok zincir teknolojisi ve bunun ürünü olan kripto paralara bakış açısı ve bunlara biçtiği psikolojik içsel değer hayatının önemli bir kısmını geleneksel sanayi döneminde geçirmiş kitlelere (40 yaş ve üzeri) kıyasla hayli yüksek seyretmektedir. 

Üretici cephesinde gözlemlediğimiz değişimin temel aktörleri olan teknoloji şirketlerinin fiziki ve fiziki olmayan çıktıları küresel ekonominin önemli itici gücü haline geliyor. Bu süreçte teknoloji temelli firmaların tüm dünyayı kenetlenmiş tek bir müşteri grubu olarak değerlendirmesi, ulusal sınırlara dayalı ticaret rejimleri ile örtüşmemektedir. Özellikle yakın geçmişte yaşanmaya başlanan devlet-firma sürtüşmeleri bu firmaların bağımsızlık arayışına ve bunun için uygun bir platform olarak değerlendirebileceğimiz kripto paralara giderek daha ilgi ile yaklaşmasına neden olmaktadır.

Devlet mekanizmasının bu süreç üzerindeki etkisini özellikle 2008 global finansal krizi ve bundan sonra gelişen aşırı gevşetilmiş para ve maliye politikalarına dayandırabiliriz. Bu kriz öncelikli olarak özellikle batı ekonomilerinde bankacılık kesiminin şeffaflığı üzerinde derin şüpheleri beraberinde getirdi. Diğer yandan, 2008 ve sonrasında öncelikle ekonomik canlanmayı sağlamak gibi gözlenen ve daha sonra da dış ticarette avantaj elde etmeyi hedefleyen aşırı gevşek para politikaları para otoritelerine olan güveni de sarsmaya başladı. Günümüzde merkez bankalarını hedef alan hükümet açıklamaları da bu itibar kaybını daha güçlü hale sokuyor. Bize göre tüm bunlardan daha önemli olanı ve henüz global finansal piyasalarda fiyatlanmamış olan temel risk ise aşırı borç yüküne sahip hazineler. Erken ya da geç, küresel borçluluğun sürdürülemez noktaya ulaştığının farkına varılması ile küresel ekonomide çok daha büyük dalgalanmaların ortaya çıkmasını olası buluyoruz. Şüphesiz bu koşullar geleneksel finansı ve onun araçlarını negatif yönde etkilerken kripto para gibi merkezi olmayan enstrümanlara olan güveni daha yüksek seviyelere taşıyacak.

Son sözler

İşte yukarıda andığımız bu üç cephe bir araya geldiğinde kripto paraların ardında herhangi bir fiili karşılık olmamasına rağmen bir değer biriktirme aracına dönüşmesini sağlayan psikolojik içsel değeri anlamaya biraz daha yaklaşmış oluruz. Kripto paralara olan güven, değişen sosyal algı ile harmanlanan yeni üretim ilişkilerinin yozlaşan siyasi - iktisadi kurumlara karşı bir manifestosu olarak açıklanabilir. Diğer yandan bu değişen süreç içerisinde kripto paraları nihai bir ürün olarak değerlendirmek, mevcut devinime uygun değildir. Kripto paralar hangi sosyal psikolojik altyapı ile hayatımıza girdiyse yine aynı yolla yerlerini yeni enstrümanlara bırakacak. Henüz yolun başındayız.

Size ne düşünüyorsunuz

Yorum

bfmedia/data

BTC $ 10017.988
XRP $ 0.27318
ETC $ 5.974
ETH $ 208.022
ADA $ 0.04821
LTC $ 71.934
USDT $ 0.999
TRX $ 0.01678

bfmedia/data

BTC $ 10017.988
XRP $ 0.27318
ETC $ 5.974
ETH $ 208.022
ADA $ 0.04821
LTC $ 71.934
USDT $ 0.999
TRX $ 0.01678